“Een efficiënt vervoersstelsel vormt de motor van de Europese economie. De vraag naar vervoersdiensten neemt sinds jaar en dag toe, zowel wat het personen- als het goederenvervoer betreft. Door de aannemende groei van de economische bedrijvigheid zullen echter ook de problemen (verzadiging van wegnet, opstopping in steden, schadelijke effecten op milieu en volksgezondheid, ongevallen) van het wegvervoer toenemen.

Er zijn nieuwe maatregelen nodig om de groeiende problemen het hoofd te bieden.” Zo luidde in 2003 een mededeling (COM (2003) 542) van de Europese Commissie aan het Europese Parlement en de Ministerraad. Deze mededeling, betreffende informatie- en communicatietechnologie voor veilige en intelligente voertuigen, was het startschot van een lang, complex maar tegelijk ook interessant en veelbelovend proces. Vandaag, vijf jaar later, zijn concrete stappen gezet op het gebied van onderzoek, regelgeving en communicatie (awareness) maar zijn er nog tal van obstakels voor de zogenaamde intelligente vervoerssystemen (ITS – Intelligent Transport systems).

Coordinatie op Europees niveau is noodzakelijk

De behoefte aan mobiliteit blijft toenemen, terwijl de capaciteit van de wegen en de andere vervoersmodi slechts zeer beperkt groeit. De innovatieve ontwikkelingen van intelligente voertuigen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de verkeersdoorstroming, de verkeersveiligheid en het milieu, ze ‘kijken’ of ‘denken’ immers mee. Naar gelang de omstandigheden geven intelligente transportsystemen informatie (bijvoorbeeld door het suggereren van een alternatieve route) of grijpen ze daadwerkelijk in tijdens het rijden (bijvoorbeeld door het voertuig af te remmen wanneer vlakbij een incident wordt gesignaleerd dat de chauffeur nog niet heeft opgemerkt). Voertuigen worden rondrijdende informatiebronnen en gaan, wanneer de verkeerssituatie dit vereist, zelfs communiceren met de infrastructuur en tussen voertuigen onderling. Teneinde een strategie te ontwikkelen voor onderzoek, ontwikkeling en introductie van ICT gebaseerde ITS in het kader van de Europese verkeersveiligheid, heeft de Europese Commissie de eSafety Working Group ingesteld. Dit eSafety Forum verenigt 200 openbare- en private ondernemingen en stuurt verschillende werkgroepen aan en doet voorbereidend werk op het gebied van:

• regelgeving en normen;
• ontwikkeling van de bouwstenen voor geïntegreerde veiligheid;
• obstakels in de maatschappij en het bedrijfsleven uit de weg te ruimen.

Concrete voorbeelden - Milieu, veiligheid en mobiliteit gaan hand in hand

Elektronische stabiliteitscontrole of ESC kreeg het voorbije jaar met de ChooseESC! campagne heel wat aandacht in de media. In 2007 nam mede daardoor het aandeel wagens dat ermee is uitgerust met 4% toe. Eén op twee nieuwe wagens in Europa heeft vandaag een ESC systeem aan boord. Het noodhulpsysteem eCall, nadert zijn uitvoeringsfase, EU Commissaris Viviane Reding gelooft dat in 2010 het systeem operationeel zal zijn in heel wat EU lidstaten. Met dit systeem kunnen de hulpdiensten bij een ongeval veel sneller ter hulp geroepen worden. Iets verder in de toekomst ligt de invoering van de adaptive snelheidsregelaar, ook wel ACC (Adaptive Cruise Control) genoemd. ACC is een systeem dat zonder enige vorm van communicatie met andere voertuigen in staat is om de snelheid en de volgafstand van het uitgeruste voertuig te regelen. ACC heeft een gunstige invloed op de verkeersveiligheid, op de doorstroming van het verkeer én op het brandstofverbruik. Ecorijden met ICT ondersteuning, bijvoorbeeld de ACC, verlaagt het brandstofverbruik in stedelijke omgeving met 30% aldus opnieuw Commissaris Reding.

Wanneer het systeem bovendien gekoppeld kan worden aan een verkeersgeleidingssysteem, dan verminderen de doorstroomtijden met tot 30%. Nog een stapje verder gaan de cooperative driving applications. Het uitgangspunt hierbij is: vul de afstandsradar van het ACC systeem aan met een communicatiesysteem dat informatie kan uitwisselen met andere voertuigen en met de verkeersinfrastructuur. Voertuigen kunnen nu naar elkaar ‘kijken’, elkaar ‘volgen’ of eventueel belangrijke informatie aan elkaar doorgeven. Deze informatie, in vele gevallen onzichtbaar voor de bestuurder, draagt bij tot een veilige, milieuvriendelijke- en vlotte doorstroming van voertuigen.

Een Europese integrale aanpak

De Europese Commissie heeft begin dit jaar een belangrijk initiatief genomen met haar voorstel COM(2008) 316, de zogenaamde General Safety Regulation. De EC stelt hierin ondermeer voor om een aantal “slimme” veiligheidssystemen te verplichten voor het toelaten van nieuwe voertuigen op de Europese markten. Het gaat om:

• Electronische Stabiliteits Controle voor alle voertuigtypes;
• Controle van de bandenspanning voor personenwagens;
• Geavanceerde noodremsystemen voor zware voertuigen;
• Systemen die bestuurders waarschuwen wanneer ze ongewild van hun baanvak afwijken.
  Dit commissie voorstel ligt ter discussie ligt bij het Europese Parlement dat het naar verwachting midden 2009 haar goedkeuring zal geven voor het voorstel.

Onzekerheid over sociale, bestuurlijke en juridische aspecten

Hoewel de net genoemde systemen erg veelbelovend zijn, blijft er onduidelijkheid rond het gebruik van systemen die ingrijpen op de rijtaak. Een van de belangrijkste juridische vragen gaat over de verdeling van aansprakelijkheden tussen bestuurders, voertuigeigenaren, producenten etc. Deze onzekerheid, hoewel niet direct technologie gerelateerd, kan het succes van invoering in sterke mate beïnvloeden. Commissaris Reding erkent het probleem en stelt dat bijkomende initiatieven van de EC noodzakelijk zijn om hindernissen in het algemeen, ook aangaande concurrentie en marktincentives, aan te pakken.

FEBIAC vraagt

Geen eenzijdige nationale voorschriften die betrekking hebben op de constructie van voertuigen en een actieve deelname van België aan het eSafety programma van de Europese Unie. Met name:

• betrokkenheid bij het opstellen van Europese standaarden en normen voor communicatie systemen tussen voertuigen onderling en tussen voertuigen (V2V) en infrastructuur (V2I);
• het reserveren van de 5,9 GHz band voor V2V en V2I communicatie;
• een versnelde aanpak van de verkeersinfrastructuur voor wat betreft onderhoud en noodzakelijke aanpassingen rekening houdende met de regelgeving die momenteel in voorbereiding is.